Tin và bài mới nhất   _
 

"Rhapsody Hungary": Franz Liszt và hành trình về cố hương
Cập nhật: 30-10-2016 , RFI Email cho bạn bè Bản để in

Hoài Dịu
Ảnh Franz Liszt do Felix Nadar chụp tháng 03/1886.CC/Nadar



Nổi tiếng với những nét chạy kỹ thuật điêu luyện, những mảng hợp âm đầy đặn, mạnh mẽ, âm vực rộng mở và giai điệu đậm màu Tzigane phóng khoáng, 19 bản Rhapsody Hungary, trong đó bản số 2, cung đô thăng thứ, là một trong số nhiều tác phẩm ưu tú của nhà soạn nhạc gốc Hungary, Franz Liszt.

Rhapsody (từ Hy Lạp cổ rhapsôdós) dùng để chỉ người nghệ sỹ ngâm, vịnh sử thi không có nhạc đệm. Vào cuối thế kỉ thứ XVIII, người ta có đề cập đến rhapsody, là hình thức có mối liên hệ giữa thơ ca và âm nhạc. Năm 1810, đã xuất hiện những bản rhapsody viết cho đàn piano. Nhưng dưới ngòi bút ma lực của Liszt, 19 bản rhapsody thực sự là  những cuốn sử thi bằng âm nhạc vừa nên thơ, vừa đam mê, nhưng lại đòi hỏi lối trình tấu bậc thầy.

Thiên tài âm nhạc Liszt (1811-1886) là cha đẻ của nghệ thuật dương cầm hiện đại. Những sáng tác và phong cách trình diễn piano của ông như luồng gió mới báo hiệu nền nghệ thuật của tương lai, đó là : ngôn ngữ âm nhạc biểu hiện những hình tượng thơ ca, là thủ pháp sáng tác piano theo lối giao hưởng bằng cách mô tả các nhạc cụ dàn nhạc qua việc khai thác toàn bộ âm vực của cây đàn, cũng như kĩ thuật láy rền trên một nốt, trémollo hay chạy lướt. Với lý do đó, tầm ảnh hưởng của Liszt vươn dài tới những tên tuổi lớn thuộc trường phái lãng mạn như Richard Wagner, Hector Berlioz, Camille Saint-Saëns… hay những dòng nhạc sau này như : trường phái ấn tượng, nhạc phim và âm nhạc không giọng điệu.

Sinh ra ở Hungary nhưng trải qua phần lớn cuộc đời ở nước ngoài, có lẽ vì thế nỗi nhớ nguồn cội luôn âm ỉ trong ông. Cho tới ngày trở về thăm quê hương năm 1846, đẫm mình trong những giai điệu dân gian, trái tim nhạy cảm của người nghệ sĩ không khỏi thao thức. Trong bức thư gửi người bạn Gabriel Matray, giám đốc Nhạc Viện Budapest, ông đã viết :

« Trong suốt chuyến đi của tôi ở Hungary và Transylvania (Rumani), có thể nói những giai điệu Hungary đã chảy trong dòng máu của tôi. Khi nghe nhiều ban nhạc trình tấu những giai điệu ấy (…) biết bao lần hồn tôi chuếnh choáng (…) Nó là lăng kính vạn hoa đáng khâm phục và tuyệt diệu : vẻ ảm đạm, buồn phiền, niềm đau khổ, sự tột cùng, cái thống thiết, vẻ yêu kiều, mơ mộng, sự trang nghiêm, thói bông lơn, nét sầu muộn, chán chường : tất cả đều hiện ra. Tôi cảm thấy nghĩa vụ là phải biểu đạt chất thơ sâu kín, vừa mạnh mẽ vừa tự do, vừa phong phú vừa cao nhã đó trong âm nhạc dân tộc của chúng ta (…) Minh chứng sẽ là những tác phẩm của nhiều năm làm việc, trong đó có tập mang tựa đề : Rhapsody Hungary, được chia thành 4 quyển, mỗi quyển có 10 đến 15 tờ ».

Âm điệu dân gian trong 19 bản Rhapsody

Mười chín bản Rhapsody Hungary là những khúc nhạc được cải biên và phóng tác dựa trên những âm điệu chủ đề ca múa dân gian Hungary và Tzigane. Có một thời nhà soạn nhạc thiên tài đã chịu nhiều chỉ trích nặng nề về tiêu đề này. Họ cho rằng Liszt đã có sự nhầm lẫn giữa nguồn gốc Hungary và Tzigane. Thời bấy giờ, yếu tố âm nhạc dân gian Magyar của dân tộc Hungary gần như đã biến mất. Trong thực tế, Rhapsody Hungary của Liszt có nguồn gốc Tzigane, giai điệu cả tiết tấu đều mang màu sắc Tzigane.

Thế nhưng, nếu đọc kĩ lời tựa mà Franz Liszt đã viết, tham vọng của ông có lẽ ẩn dấu sau từ rhapsody. Người đàn ông vĩ đại ấy đã nhìn xa hơn chúng ta nhầm tưởng. Theo ông, trong tương lai, sẽ thật không công bằng nếu chia tách riêng biệt hai yếu tố này, điều mà người ta đã từng làm với nó trong quá khứ. Và sau đó, người Magyar đã coi âm nhạc du mục Bohémien như một tài sản dân tộc từ lúc nào không hay.

Bản Rhapsody số 2 được sáng tác năm 1847, đề tặng László Teleki, ban đầu chỉ viết cho piano độc tấu. Tác phẩm trở nên nổi tiếng rộng khắp và biểu diễn nhiều trong các buổi hòa nhạc quý tộc. Nối tiếp thành công, Liszt cho ra đời nhanh chóng bản phối khí cho dàn nhạc với sự hợp tác của Franz Doppler và một bản khác nữa được chuyển soạn cho song tấu piano vào năm 1874.

Bằng thủ pháp đan kết xen kẽ hai vũ khúc dân gian, trên nền điệu thứ, có tempo đối lập nhau là Lassan và Friska, với Rhapsody Hungary số 2, Liszt đã trở thành một người kể chuyện kỳ tài qua những ngón đàn vô cùng điêu luyện vốn có của mình.

Chương I,Lassan, tốc độ chậm, bao gồm phần mở đầu, mang tính chất ngâm ngợi, ngẫu hứng. Bức họa từ từ mở ra một thế giới rực rỡ màu sắc. Hội làng náo nức, đó đây người người đàn hát, nhảy múa. Giai điệu duyên dáng đầy ắp những nốt trang điểm được chắt chiu từ các bài dân ca Hungary. Hợp âm đệm rải đều một cách chậm rãi như thể mô phỏng âm sắc của những nhạc cụ dân gian. Sau đó, chúng nhanh chóng chan hòa trong vũ khúc Lassan khá uyển chuyển và nhẹ nhàng. Có thể nói những nốt lướt, những câu chạy bán cung, lối biến tấu trên giai điệu chủ đề như vậy chỉ có thể tìm thấy duy nhất trong phong cách riêng biệt của Franz Liszt.

Chương II, Friska, tốc độ nhanh, người dự hội giờ đã đông lắm rồi. Âm nhạc ngày càng rộn rã và cuồng nhiệt hơn. Người nghệ sĩ càng chơi càng say, tốc độ và cường độ ngày một tăng dần. Tiếng đàn cymbalum xuất hiện qua những nốt nhạc rất nhanh lặp đi, lặp lại. Vũ khúc đạt đến hồi cao trào của sự cuồng nhiệt, mạnh mẽ. Cả dàn nhạc Tzigane như thể nằm gọn trong mười ngón tay bậc thầy của người nghệ sĩ, mải mê nhảy múa trên những phím đàn dương cầm. 

Điều đặc biệt và bất thường trong bản Rhapsody này là tác giả đã dành ra một khoảng trống danh dự cho người chơi tự ứng tấu, gọi là phần cadenza. Năm 1997, phần cadenza của nghệ sĩ piano Marc-André Hamelin đã được nhiều người biết đến bởi sự đặc sắc trong tính nhạc và sự trong sáng. Nhà soạn nhạc, nghệ sĩ dương cầm Sergueï Rachmaninov cũng đã viết riêng cadenza cho phần trình diễn của mình. Những nghệ sĩ khác thì tự tạo cho mình một đoạn candenza bằng cách thay đổi một vài điểm nhỏ từ bản diễn tấu gốc của Liszt, như nghệ sĩ Vladimir Horowitz tại buổi hòa nhạc năm 1953.

Hơn hai trăm năm sau, dòng Danube vẫn in bóng hình ông, người nghệ sĩ kiệt xuất của mọi thời đại, người đã đưa dân ca, dân vũ Hungary vượt biên giới ra tới đại dương âm nhạc của loài người. Tiếng dương cầm, tiếng vĩ cầm và những hợp âm của đàn cymbalum vẫn còn đây, hòa quyện với nhịp thở dân tộc, cả niềm vui và nỗi thống khổ. Âm nhạc của Franz Liszt phản chiếu chính tính cách con người Hungary : Họ hát những bài ca tươi vui khi họ buồn, và chơi những điệu nhạc u sầu khi họ hạnh phúc.

30-10-2016 , "Rhapsody Hungary": Franz Liszt và hành trình về cố hương  

Sao chép tin này cho phép khi sử dụng mà không làm bất kỳ thay đổi trong nội dung và nguồn Chanlyonline, được đề cập.

 
Điểm nhấn
Pháp: Khủng bố mưu toan tấn công ngày 01/12

Nhóm khủng bố bị bắt hồi cuối tuần trước, nhận lệnh từ lãnh thổ Daech kiểm soát ở Irak-Syria đã dự định tấn công ở vùng thủ đô Paris vào ngày 01/12/2016

Hàn Quốc : Bỏ phiếu truất phế tổng thống vào thượng tuần tháng 12?

Nhiều dân biểu đối lập Hàn Quốc vào ngày 24/11/2016 cho biết là một cuộc bỏ phiếu về việc truất phế tổng thống Park Geun Hye sẽ diễn ra vào tuần tới đây

Trump khó dứt tình với đồng minh Nhật

Thủ tướng Nhật Shinzo Abe đã đi trước một bước, chủ động gặp Tổng thống Mỹ đắc cử Trump nhằm nhắc nhở về mối quan hệ "đã ăn vào máu" trong chiến lược của hai nước.

“Thẩm phán máu” của IS mất mạng

Một chỉ huy cấp cao của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng bị cho là thiệt mạng tại TP Nineveh – Iraq, kênh truyền hình Alsumaria News (Iraq) đưa tin hôm 24-11.

Bài được xem nhiều nhất
Ảnh trong ngày:
Cháu ngoan lưu manh của bác Hồ

Chân lý online trên web
facebook Twitter youtube
 
 
  • Videos
  • Đời sống
  • Bạn đọc viết
  • Phỏng vấn
  • Nhân quyền
  • Văn học  nghệ thuật
  • Việt Nam
  • Quốc tế

NHÂN DANH VIỆT NAM

  

Le Thu, Diem Lien goi ten nhau

  

Goi Anh Mua Xuan - Diem Lien

  

Việt Nam Ngày Mới – Ca sĩ Hà Lan Phương – Thơ Trâm Oanh

  

Sài Gòn niềm nhớ không tên

  

Ngày Về - Y Phương

  

Thiên Thần Trong Bóng Tối (Trúc Hồ) - Diễm Liên, Y Phương

  

Hà Nội mùa vắng những cơn mưa - Cẩm Vân

  

Một ngày Việt Nam - Mai Thanh Sơn & Lê Anh Quân

  
Bà Clinton đang ở đâu?

Margot Gerster, một phụ nữ đến từ TP White Plains, bang New York, hôm 10-11 vô tình gặp vợ chồng bà Hillary Clinton đang đi bộ trong khu rừng ở thị trấn Chappaqua, quận Westchester, New York.

Chuyên gia bất động sản Mỹ tố Trump soi mói ngực

Một chuyên gia bất động sản Mỹ cáo buộc Donald Trump từng so sánh cỡ ngực của bà với người vợ đang mang bầu của ông trong một cuộc gặp.

Người Mỹ gốc Việt và vụ 'nước mắm nhiễm độc'

Thời gian vừa qua, thị trường nước mắm Việt Nam “náo loạn” vì thông tin “nước mắm chứa thạch tín vượt ngưỡng”.

Donald Trump đắc cử tổng thống Mỹ, APEC lo ngại bị tan rã

Kể từ ngày 18/11/2016, các lãnh đạo 21 thành viên Diễn Đàn Hợp Tác Kinh Tế Châu Á-Thái Bình Dương tập hợp về Lima, thủ đô Peru dự thượng đỉnh lần thứ 24 và chia tay với tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama.

Donald Trump tái châm ngòi cuộc chiến với truyền thông

Ông Donald Trump được cho là tổng thống Mỹ đắc cử có nhiều lùm xùm với giới truyền thông nhất lịch sử nước này

Những thách thức đối ngoại bủa vây Donald Trump

Tổng thống mới đắc cử của Mỹ được dự đoán sẽ lên nắm quyền với một loạt thách thức đối ngoại mà ông phải giải quyết.

Mỹ không thể tiến hành chính sách ngoại giao theo kiểu người hùng

Bản tổng kết cuối nhiệm kỳ của tổng thống Barack Obama không tồi cũng không tuyệt hảo ; Trung Quốc không thể là chủ nhân thế giới ; Liên Hiệp châu Âu không phải là đồng minh lớn của Hoa Kỳ…

Quan hệ Việt-Mỹ thời Donald Trump sẽ ra sao ?

Gần một tuần lễ sau ngày ông Donald Trump đắc cử tổng thống Mỹ hôm 08/11/2016, những suy đoán về chính sách ngoại giao của tân chính quyền Hoa Kỳ vẫn tiếp tục được đưa ra.

Cải cách sẽ chậm lại nếu TPP trắc trở

Việt Nam kỳ vọng rất nhiều vào Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và có những nỗ lực cải cách để được hưởng lợi lớn từ Hiệp định này

Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam công bố Giải Nhân quyền Việt Nam 2016

Luật sư Võ An Đôn, Mạng Lưới Blogger Việt Nam, và hai nhà đấu tranh cho dân oan Trần Ngọc Anh và Cấn Thị Thêu được tuyển chọn từ một danh sách 22 người được đề cử

Memorial : Tù chính trị tại Nga tăng gấp đôi trong một năm

Nhân ngày tưởng niệm nạn nhân của các vụ đàn áp chính trị, hôm nay 30/10/2016, tổ chức phi chính phủ Memorial công bố danh sách các tù nhân chính trị của Nga.

Nga bị loại khỏi Hội đồng Nhân quyền LHQ

Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ngày 28/10 bỏ phiếu loại Nga ra khỏi Hội đồng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, một khiển trách đau đầu đối với quốc gia càng ngày càng bị tố cáo về các tội ác chiến tranh trong hoạt động ở Syria.

Ludwig van Beethoven, biểu tượng văn hóa rock

Ludwig van Beethoven, “người hùng” của nhạc rock đến từ thế giới âm nhạc cổ điển, là chủ đề xuyên suốt cuộc triển lãm tại Philharmonie de Paris kéo dài tới ngày 29/01/2017

Giải thưởng Văn học Pháp : Goncourt và Renaudot 2016

Trưa ngày 03/11/2016, ban giám khảo giải thưởng Goncourt thông báo, trao giải cho cuốn tiểu thuyết « Chanson douce - Bản nhạc dịu êm » nhà xuất bản Gallimard, của nhà văn Pháp gốc Maroc, Leïla Slimani.

"Rhapsody Hungary": Franz Liszt và hành trình về cố hương

Nổi tiếng với những nét chạy kỹ thuật điêu luyện, những mảng hợp âm đầy đặn, mạnh mẽ, âm vực rộng mở và giai điệu đậm màu Tzigane phóng khoáng

Giải Nhân quyền Việt Nam năm 2016

Mạng lưới Nhân quyền Việt Nam có trụ sở tại Hoa Kỳ vừa ra thông báo giải thưởng Nhân Quyền Việt Nam năm 2016 được trao cho những người có thành tích tranh đấu cho nhân quyền trong nước

Biển Đông: Hà Nội phản đối Indonesia bắn tàu cá Việt Nam

Ngày 11/11/2016, Thông tấn xã Việt Nam loan tin là bộ Ngoại Giao Việt Nam đã phản đối và yêu cầu Indonesia trả lời về vụ bắn tàu cá Việt Nam khiến một ngư dân thiệt mạng

Lũ lụt lại hoành hành ở Miền Trung, ít nhất 2 người chết và nhiều người mất tích

Reuters hôm nay loan tin nhiều vùng ở Hà Tĩnh và Quảng Bình, nước lũ dâng cao đến 2m. Nhiều tuyến đường dẫn vào những nơi ngập lụt bị cô lập hoàn toàn.

Nhà lãnh đạo Bắc Hàn Kim Jong-un tuyên bố sẽ đạt các mục tiêu hạt nhân của nước này, theo truyền thông nhà nước.

Nhà lãnh đạo Bắc Hàn Kim Jong-un tuyên bố sẽ đạt các mục tiêu hạt nhân của nước này, theo truyền thông nhà nước.

Mỹ không thể tiến hành chính sách ngoại giao theo kiểu người hùng

Mỹ không thể tiến hành chính sách ngoại giao theo kiểu người hùng

TT Ukraine nói ông Trump nêu vấn đề Nga gây hấn trong cuộc điện đàm

Tổng thống Petro Poroshenko của Ukraine hôm thứ Năm cho biết Tổng thống đắc cử Trump đã nêu "những câu hỏi về hành vi gây hấn của Nga và việc Nga sáp nhập phi pháp bán đảo Crimea" trong một cuộc điện đàm hồi gần đây.

 
 
Humanrights

"It's not enough to speak, but to speak true."
(Midsummer Night's Dream - Act 5, Scene 1)
Translation:
(Do not talk just to talk. It is more important that when you do speak to tell the truth.)

William Shakespeare (1564-1616)

Bày tỏ mối quan tâm về các hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền con người và tự do cơ bản tại Việt Nam và các nước khác.

Voicing concern about serious violations of human rights and fundamental freedoms in Vietnam and other Countries.

Những bài được đăng không nhất thiết cùng quan điểm với Ban Biên Tập, tác giả chịu trách nhiệm về bài viết của mình 2014 chân lý online All Right Reserved.